Er is een zin van Paul Watzlawick die me niet meer loslaat: “Het streven naar geluk kan en mag onze taak niet zijn.” In een wereld van leiderschapsprogramma’s, cultuurtrajecten en “florerende organisaties” voelt dat bijna als vloeken in de kerk. Toch raakt deze zin precies aan waar zoveel verandertrajecten vastlopen.
In haar artikel “Het streven naar geluk kan en mag onze taak niet zijn” voert Marijke Spanjersberg een denkbeeldig gesprek met Watzlawick. Aan de hand van Kants vier vragen laat ze zien hoe scherp zijn systeemblik nog steeds is voor onze tijd. Deze vragen zijn: wat kan ik weten, wat mag ik hopen, wat is de mens en wat moet ik doen.
Door: mr. Felix Merks
Als oplossingen zelf het probleem worden
Watzlawick beschrijft het utopieprobleem: het misverstand dat moeilijkheden waarmee we moeten léren leven, “oplosbaar” zijn.
In organisaties klinkt dat zo:
- “Nog één traject en dan is de weerstand weg.”
- “Met dit programma krijgen we eindelijk écht eigenaarschap.”
- “Als we maar genoeg aan mindset werken, komt de rest vanzelf.”
We blijven investeren in nieuwe oplossingen, terwijl juist die eindeloze oplossingenjacht steeds meer druk en teleurstelling veroorzaakt. De oplossing wórdt het probleem.
Ook met hoop moeten we oppassen.
Innerlijke hoop is een prima startmotor: zonder hoop begin je nergens aan. Maar zodra leiders hoop gaan voorschrijven – “we moeten met z’n allen hoop houden” – belanden we in een pragmatische paradox. Dan moet jij voelen wat ík vind dat jij zou moeten voelen. Hoop wordt dan een sturingsinstrument in plaats van steun.
Watzlawick stelt daar een ander beeld tegenover: de professional als “aspirientje”. Daarmee bedoelt hij dat een aspirine hoofdpijn kan verlichten, zonder dat iemand belooft dat je daardoor briljante ideeën krijgt of nooit meer hoofdpijn zult hebben. Met andere woorden geen magische ingreep die alles oplost, maar een bescheiden interventie die de pijn hanteerbaarder maakt, zodat mensen en teams weer verder kunnen.
Waar de masterclass Systeeminterventies het verschil maakt
Precies op dit spanningsveld – tussen utopische ambities en weerbarstige realiteit – positioneert zich de Masterclass Systeeminterventies van Marijke Spanjersberg bij de Henri La Fontaine Academie.
Waar gaat deze driedaagse in de kern over?
- Niet méér doen van hetzelfde, maar leren zien wat we samen in stand houden.
- Niet nóg een traject “er overheen”, maar interventies ontwerpen die het systeem als geheel helpen ademen.
- Niet sturen op innerlijke beleving (“jullie moeten het omarmen”), maar werken aan taal, patronen en spelregels tussen mensen.
In de masterclass werk je met de communicatieve systeembenadering waar het artikel op steunt. Je leert:
- met een systeembril te kijken naar conflict, samenwerking en hardnekkige patronen;
- circulaire vragen te stellen en ontschuldigende taal te gebruiken, in plaats van schuld- en tekortverhalen;
- interventies te ontwerpen die niet nóg meer druk zetten, maar juist ruimte, beweging en herstel in relaties creëren.
Voor wie is dit relevant?
Voor mediators, organisatieadviseurs, coaches, trainers, leidinggevenden en HR-professionals die voelen dat lineair denken (“wie deed wat fout?”) simpelweg niet meer werkt in hun praktijk en die hun vakmanschap willen verdiepen met een stevige systemische basis.
Minder beloven, beter kijken
Wat mij persoonlijk aanspreekt in het werk van Watzlawick én in deze masterclass, is de combinatie van scherpte en mildheid:
- scherp in het doorprikken van utopische beloften en managementtaal die meer druk dan verlichting creëert;
- mild in de manier waarop we ons menselijk tekort leren zien – niet als falen, maar als een onvermijdelijk onderdeel van samenleven en samenwerken.
Wie deze thema’s verder wil verdiepen, raad ik het artikel van harte aan:
Marijke Spanjersberg (2020). “Het streven naar geluk kan en mag onze taak niet zijn – In gesprek met Paul Watzlawick”. M&O, 74(5/6).
En wie deze inzichten niet alleen wil begrijpen, maar vooral in de praktijk wil leren toepassen, nodig ik van harte uit voor de Masterclass Systeeminterventies bij de Henri La Fontaine Academie.
Stuur me gerust een bericht als je meer informatie wilt of wilt aansluiten.
Felix Merks aan het woord
mr. Felix Merks, oprichter van Result ADR en Henri La Fontaine Academie, deelt maandelijks zijn inzichten, ervaring en visie op leiderschap, conflictmanagement en mediation. Aan de hand van praktijkvoorbeelden en actuele thema’s geeft hij een frisse blik op vraagstukken die veel organisaties raken.
Van het omgaan met lastig gedrag tot het voorkomen van escalaties en het versterken van betrokkenheid: Felix helpt professionals te reflecteren, te leren en effectiever te handelen in conflictsituaties.