Jeroen van Wassenaer
Voorzitter van Stichting ACB
Naast zakelijke verhoudingen spelen in familiebedrijven ook emoties, familieverhoudingen en vastgelopen patronen een belangrijke rol, en soms zelfs de hoofdrol. In de praktijk blijkt dat de overlap tussen het familiesysteem en het bedrijfssysteem regelmatig tot spanningen en conflicten leidt.
Denk hierbij aan situaties rondom bedrijfsopvolging en overnames, discussies over taken en verantwoordelijkheden, of verschillen van inzicht met familieleden die wel aandeelhouder zijn maar niet werkzaam in het bedrijf. Ook thema’s als ongelijk behandeld worden, het gevoel niet gezien of gehoord te worden, echtscheiding en nalatenschap kunnen een grote impact hebben op zowel de familie als de onderneming.
Voor stakeholders en adviseurs die betrokken zijn bij familiebedrijven is het daarom bijzonder waardevol om zich in deze dynamiek te verdiepen. De specialisatieopleiding mediation in de context van het familiebedrijf biedt hierin belangrijke inzichten. Deelnemers leren deze complexe situaties beter te begrijpen en – minstens zo belangrijk – tijdig te herkennen, zodat er op het juiste moment passende actie kan worden ondernomen, zoals het inschakelen van een gespecialiseerde mediator.
Voor MfN-geregistreerde mediators biedt de opleiding daarnaast verdieping in de zogenaamde “systemenfusie”: de wisselwerking tussen familie- en bedrijfssystemen, hoe deze zich ontwikkelt en op welke momenten en manieren een mediator hierin effectief kan interveniëren. Na het succesvol afronden van een assessment kan opname in het familiebedrijvenregister (FB-register) plaatsvinden.
Een voorbeeld uit mijn eigen praktijk illustreert het belang van mediation in familiebedrijven:
De directeur-grootaandeelhouder (DGA) van een familiebedrijf komt plots te overlijden. De moeder, die nu alle aandelen bezit, heeft geen verstand van zaken. Zij wil de drie kinderen gelijk bedelen. De oudste, die als vanzelfsprekend opvolger werd gezien, wordt echter door de twee andere kinderen niet geaccepteerd in deze rol. Alle drie oefenen druk op hun moeder uit.
In de mediation die volgt, wordt gezocht naar een oplossing die zowel recht doet aan de familieverhoudingen als aan de continuïteit van het bedrijf. Uiteindelijk wordt besloten een holdingstructuur te creëren tussen de moeder en de vennootschap. Het bestuur hiervan bestaat uit de moeder, een ondernemende schoonzoon die investeert in het bedrijf en een externe deskundige. Ondanks dat de moeder alle aandelen bezit – wordt bij gewone meerderheid besloten met daarbij als oogmerk de continuïteit van het bedrijf, in plaats van het maximaliseren van dividend voor de kinderen.
Zonder mediation zou deze situatie vrijwel zeker hebben geleid tot langdurige en belastende juridische procedures, met schade voor zowel het bedrijf als de familie. Juist door het mediationproces, en met name de individuele gesprekken (caucus), kon een doorbraak worden bereikt en een oplossing worden gevonden die voor alle betrokkenen acceptabel was.
Mediation in de context van het Familiebedrijf
Mediation in de context van het familiebedrijf vraagt om een bijzondere combinatie van sensitiviteit, inzicht en vakmanschap van de mediator. In deze omgeving lopen familieverhoudingen, communicatie en emotionele dynamiek, eigendom, governance en opvolging voortdurend door elkaar heen. Conflicten raken daarom zelden slechts één laag. Wat op het eerste gezicht een zakelijk verschil van inzicht lijkt, blijkt vaak verbonden met geschiedenis, loyaliteit, verwachtingen en de vraag wie welke plaats inneemt in familie én onderneming.